تقریبا همه مردم از ماجرای چالش سطل اب سرد باشند که نقطه اغازش از کمک به بیماران سرطانی آغاز شدو سپس فراگیر شده و دیگر کمتر چهره شناخته شده وناشناخته ای را میتوان یافت که تصاویری از این چالش را در مموری خاطراتش ثبت نکرده باشد .

اما طی روزهای گذشته درفضای مجازی با استفاده از همین روش یعنی بهره گیری از چهره های شناخته شده از مردم خواسته میشود که با هدف نجات بیماران سرطانی  اندکی از بزاق دهان خود را تقدیم کنند ، بزاق دهان که البته هیچ ارزش مادی نداردو به طور قطع وقتی بدانید که برای یک عمل خیر است حاضرید بسیار بیشتر از انرا هم تقدیم کنید، این درحالی است که این ظاهر ماجراست و با این بزاق دهان که به کمک چند گوش پاک کن به انسوی مرزها ارسال میسشود باارزشترین ثروت ایرانیان یعنی بخشی از سلولها یا ژنهای ایرانی تقدیم افرادی درخارج از کشور میشود که هنوز به طور دقیق نمیدانیم اهداف خیر خواهانه دارند یا جاسوسی . مرکزی که درانگلیس واقع شده و باید برای هر ازمایش  هزینه کندو اینکه دراین کشور برای نجات مردم دیگر نقاط جهان هزینه کنند و بدون چشمداشت درفکر نجات انها از بیماریها وامراض باشند اندکی  دور از ذهن مینماید .

***کاربردهای علم ژنتیک

در شرایطی که پژوهش درباره ژنوم انسانی و کاربرد دستاوردهای آن، امید انسان را به بهبود سلامت بیشتر کرده است نمی‌توان سوء کاربردهای دستاوردهای ژنتیکی را نادیده گرفت.

جمعیت و سلامت مردم، اقتدار ملی کشورها را می افزاید. از این رو، باید افزون بر استوارسازی پایه های علمی و آموزش و حمایت از اندیشمندان در این زمینه، از اطلاعات ژنی ملت ها، قوم ها و گروه ها پاسداری کرد.

امروزه مرزهای علوم تجربی به ویژه دانش پزشکی، زیستی و زیست فناوری (بیوتکنولوژی) بیش از هر زمان دیگری گسترده شده است و در کنار بروز انواع بیماری ها، روز به روز بر پیشرفت ها، اکتشافات و نوآوری ها در این عرصه افزوده می شود.

تحقیقات ژنتیک بخشی مهم از دانش زیستی و زیست فناوری است که در کشاورزی، تغذیه، دامپروری، پزشکی، علوم نظامی، انرژی، محیط زیست و... کاربردهای فراوانی دارد و دستاوردهای ارزشمندی نیز به بار آورده است.

پیشرفت جهانی این علوم تا جایی است که افزون بر کمک به سلامت، امنیت و ایمنی زیستی ساکنان زمین، به میزانی برای سنجش توسعه و قدرت کشورها تبدیل شده است.

از این رو، کشورهایی که در پی دستیابی به جایگاه جهانی باثبات و قدرتمند در توسعه علمی، اقتصادی و سیاسی هستند، تلاش می کنند پایه های علمی و فنی خود را به ویژه در عرصه بیوتکنولوژی و دانش پزشکی و زیستی توانمند سازند.

ژنتیک، شاخه یی از دانش زیستی است که با مطالعه روی ژن ها، امکان تشخیص تشابه یا نبود تشابه میان 2 موجود زنده و همچنین تشخیص چرایی و چگونگی وجود تشابه در جامعه گیاهی یا جانوری را برای پژوهشگران فراهم ساخته است. ژنتیک، دانش انتقال اطلاعات بیولوژیکی از یک سلول به سلول دیگر، از والدین به نوزاد و از نسلی به نسل دیگر است .

به عبارت دیگر، تحقیقات ژنتیک مطالعه درباره ژنوم انسان (DNA) برای یافتن چیستی ژن ها و عوامل محیطی سهیم در بیماری ها است. اگر ما به چیستی علل بیماری ها پی ببریم می توانیم با شناسایی بیماری، درمان بهتری برای آن داشته باشیم، امیدوارانه از وقوع بیماری جلوگیری کنیم و نخستین گام را برداریم.

دانشمندان ژنتیک بر این باورند که افزون بر بیماری هایی همچون چنگار (سرطان)، فراموشی (آلزایمر)، درخودماندگی (اوتیسم) و... که میان تمام جوامع انسانی مشترک هستند، برخی بیماری ها و اختلال ها نیز وجود دارند که فقط در یک قوم و نژاد دیده می شود و با مطالعه ژن های آنان می توان علت ایجاد بیماری را شناسایی و برای درمان آن اقدام کرد.

به باور آنان هر بیماری شناخته شده، یک جزء ژنتیکی دارد. بسته به نوع بیماری، سهم عوامل ژنتیکی ممکن است بسیار کم، بسیار زیاد یا میانه باشد. پژوهشگران این موضوع را مطالعه می کنند که چگونه عوامل ژنتیکی و به عبارتی ژن هایی که از پدر و مادر به ارث می بریم، ممکن است در ایجاد بیماری ها نقش داشته باشند .

*** سلاح دولبه اطلاعات ژنتیکی

هر نوآوری و کشفی که در جهان صورت گرفته افزون بر کاربردهای مثبت، سوء استفاده هایی را نیز به همراه داشته است که نمی توان در کنار هدف های انسان دوستانه و صلح جویانه از اهداف سودجویانه و مغرضانه آنها چشم پوشید.

ژنتیک نیز از دانش هایی است که افزون بر جنبه های مثبت و انسان دوستانه می تواند عرصه تاخت و تازها و سوء استفاده قدرت های سیاسی و نظامی قرار گیرد.

امروزه دانشمندان ژنتیک بر این باورند که می توان با ایجاد بانک ژنی، ژن های افراد را شناسایی و ویژگی های افراد در جوامع انسانی را مطالعه کرد و با بیماری هایی که زندگی آنان را در مناطق گوناگون تهدید می کند، مبارزه و داروهای مناسب برای درمان آنها را تولید کرد.

‎با وجود چنین مزیت ایجاد شده در علم ژنتیک و پزشکی، باید این موضوع را در نظر گرفت که گاهی اطلاعات و ذخایر ژنی مورد سوء استفاده های سیاسی و نظامی دولت ها و ابرقدرت ها قرار می گیرد.

آزمایش های ژنتیکی گاهی به عنوان شیوه و ابزاری در پدافند غیرعامل و گاه برای دستیابی به اهداف ضدانسانی همچون بیوتروریسم به کار گرفته شده و ممکن است برخی افراد، گروه های قومی و نژادی به عنوان جوامع انسانی هدف، در معرض آزمایش های بیولوژیکی قرار بگیرند و قربانی اهداف ضد حقوق بشری قدرت ها شوند.

در گذشته مردم فقط از بیماری هایی مانند «طاعون»، «وبا»، «تیفوس» و... بیم داشتند و امروز از بیماری ها و ویروس های تازه یی می هراسند که نه از طبیعت انسانی و محیط بلکه از دل آزمایشگاه ها سر برآورده است.

امروز «ابولا»، «کرونا مرس»، «سارس» و... هزاران و شاید میلیون ها تن را به کام مرگ فرستاده است و فردا نیز بیماری های ناشناخته دیگر، سلامت، ایمنی و امنیت ساکنان زمین را به چالش می کشاند.

پیدایش عوامل بیماری زای تازه در مناطق ویژه یی از جهان، هر انسان دانایی را به درنگ وامی دارد که چرا و چگونه بیماری های نوپدید فقط در این منطقه بروز و شیوع یافته است و انسان های بی شماری را از یک نژاد قربانی می کند.

هم اکنون پژوهشگران آزمایشگاهی در جهان از مردم کشورها و سرزمین های گوناگون می خواهند نمونه سلولی خود را برای نجات بیماران اهدا کنند اما وجود چالش های فراون و تازه در عرصه سلامت و بهداشت در مناطق ویژه یی از جهان به همراه نمونه های زیاد رفتارهای مغایر با اخلاق پزشکی، انسان را درباره ادعای بشردوستی مطرح شده از سوی جامعه پزشکان دچار شک می کند.

***ژنها درخدمت پزشکی مولکولی

در این راستا، یک عضو هیئت مدیره انجمن بیوتکنولوژی و ژنتیک ایران گفت: مجموعه ویژگی‌های فردی هر انسانی در قالب رازها و ‏اسرار نهفته شده در ژن‌ها است که از سوی خداوند متعال خلق شده و این آثار آنچه که بیانگر ویژگی‌های ظاهری فرد ‏مانند رنگ چشم، نوع مو، ظرفیت‌ها و استعدادها و سلامت هستند، همه اطلاعات نهفته شده‌ای است که خداوند ‏متعال در ژنوم انسان به ودیعت گذاشته است‎.‎

وی با اشاره به اینکه به هر میزانی که علم بشر پیشرفت می‌کند و با دستیابی به فن‌آوری‌های علم جدید، بخشی از ‏این رازها برای بشر شناسایی می‌شود؛ افزود: به اقتضاء همین پیشرفت‌ها، میزان تسلط بر استفاده از ظرفیت‌های ‏خدادادی نیز افزایش می‌یابد، بنابراین یکی از جنبه‌هایی که امروز در جهان مادی مورد توجه قرار گرفته است، توسعه ‏علم پزشکی از پزشکی متداول به سمت علم مولکولی است‎.‎

تولایی تصریح کرد: طبیعتاً وجود چنین ظرفیت‌هایی، پزشکی ما را از سمت پزشکی عام به سمت "پزشکی ‏اختصاصی یا پرسنال مدیسین" پیش می‌برد. یعنی ویژگی‌های ژنتیکی هر شخصی منحصربه فرد است و مطرح کردن ‏اینکه هر دارویی امکان پاسخگویی به همه افراد را دارد، معقول نیست و آن متناسب با تفاوت‌های فردی است‎.‎

رئیس سازمان بسیج علمی با تاکید بر اینکه این تفاوت‌ها باعث می‌شود، قابلیت پاسخگویی دارو به هر فردی متفاوت ‏باشد، گفت: همین مسئله‌ ایجاب می‌کند برای هر فرد خاص، مطالعات ویژه مولکولی صورت بگیرد و امروز مباحثی ‏مانند ژن‌درمانی و اصلاح ژن و یا تغییر در فرآیندهای تولید پروتئین‌ و فرآورده‌های متابولیک در بدن ما به وسیله ‏مطالعات ژنتیک قابل مدیریت کردن باشد‎.‎

وی در ادامه اظهار داشت: این بحث از سویی، ابزار مطلوبی برای رفاه و پیشرفت در زندگی است اما از سوی دیگر، اگر ‏این اطلاعات در اختیار افراد غیرمطمئن قرار بگیرد، امکان دارد که وضعیت آسیب‌پذیری فردی نسبت به یک بیماری ‏یا شناخت آسیب‌پذیری یک جامعه نسبت به یک عامل عفونی به عنوان یک ظرفیت مورد شناسایی شود و چنانچه ‏در پشت‌پرده چنین مجموعه‌ای افراد ناسالم وجود داشته باشند، میکروارگانیسم‌ها، عوامل عفونی و عوامل بیما‌زایی ‏را طراحی می‌کنند به طوریکه جامعه هدف فاقد قابلیت مقابله و پاسخگویی در برابر آن عامل مهاجم پاتولوژیک باشد‎.‎

*** جاسوسی یا سرقت ژنتیک

تولایی عنوان کرد: بنابراین اگر این اطلاعات ژنتیک در اختیار یک مجموعه سالم درمانی قرار بگیرد، به ‏طور اختصاصی می‌تواند برای یک بیمار نجا‌ت‌بخش باشد و اگر در اختیار یک فرد ناسالم قرار بگیرد، بیماری‎های ‏جدیدی را برای آن فرد، طراحی خواهند کرد که بدن وی توان مقابله با آن بیماری را نداشته باشد و در قالب یک ‏عفونت ویروسی منتقل شود. بنابراین اطلاعات ژنتیکی یک سلاح دولبه‌ای است که باید از آن حراست کرد‎.‎

این عضو هیئت مدیره انجمن بیوتکنولوژی و ژنتیک ایران به مطالبی که اخیراً در فضای مجازی منتشر شده است، ‏اشاره کرد و گفت: ریشه این حرکت مربوط به یک مجموعه آزمایشگاهی در انگلستان است که به ظاهر اعلام کرده‌اند ‏می‌خواهیم به شناخت بیماری‌های خاص و خطرناک کمک کنیم، اما با توجه به سوابق کشور انگلستان در لطمه زدن ‏به کشور ما، این نگرانی وجود دارد که هدف اصلی آنها به دست آوردن اطلاعات ژنتیکی مردم جهان سوم به ویژه ‏جمهوری اسلامی ایران باشد‎.‎

وی هشدار داد: اگر آن‌ها ‌بخواهند نمونه‌هایی را از جامعه ایرانی به دست بیاورند تا عرصه‌های آسیب‌پذیر ژنوم ‏ایرانیان را شناسایی کنند و این از نظر کلان و اجتماعی یک تهدید به شمار می‌آید و از نظر اخلاقی هم کشف و انتشار ‏بسیاری از رازهای سلامت افراد درست نیست. همانگونه که آنچه به وسیله ویزیت و معاینه یک بیمار به دست می‌آید ‏و پزشک موظف به حفظ این اسرار است، اگر وضعیت بیماری این فرد را به اشخاص دیگر منتقل کند به عنوان جرم ‏تلقی می‌شود‎.‎

رئیس سازمان بسیج علمی با تبیین اینکه از طریق این علم می‌توان مشخص کرد که برای مثال، فردی مستعد است تا ‏‏10 سال آینده دچار بیماری قلبی شود و یا اگر با یک عامل سرطانی مواجه شود، سیستم ایمنی‌اش توانایی پاسخگویی ‏را ندارد، تصریح کرد: اگر آسیب‌پذیری ژنتیکی افراد شناسایی و منتشر شود، تبعات و عوارض از همان زمان دامنگیر ‏افراد خواهد شد، زیرا با شناسایی اینکه چه افرادی دچار بیماری خواهند شد، آنها موقعیت‌ها و حقوق اجتماعی خود ‏را خواسته یا ناخواسته از دست می‌دهند. مثلاً بانک‌ها ممکن است به این افراد وام ندهند، استخدام آنها دچار مشکل ‏می‌شود، کسی به سادگی با آنها عقد قرارداد نمی‌کند و زندگی را دچار زحمت و مشقت می‌کند‎.‎

***احتمال تهدید ژنتیکی

وی با بیان اینکه انتشار اسرار ژنتیکی افراد یک تهدید ژنتیکی است، گفت: مردم باید هشیار باشند و با برخی ‏شعارهای عوام‌فریبانه، گنجینه اسرار ژنتیکی خودشان را در اختیار هر کسی قرار ندهند و اگر واقعا هدف ‏خیرخواهانه‌ای مطرح می‌شود، حتماً از طریق مراکز مطمئن داخلی اقدام کنند زیرا امروز در کشور ما ظرفیت تخصصی ‏در موضوع ژنتیک، از سطح منطقه بسیار مطلوب‌تر است‎.‎

تولایی اطلاع‌رسانی رسانه‌ها را برای اینکه مردم آگاه باشند تا فریب هرگونه بازی را در جامعه نخورند، ضروری ‏دانست و گفت: ما در قوانین جاری خودمان، لایحه حفاظت از میراث ژنتیکی را داریم اما به نظر می‌آید بر اجرای آنها ‏باید تاکید شود زیرا برخی از این رفتارها و ارتباطات به صورت آشکارا صورت می‌پذیرد‎.‎

رئیس بسیج علمی ادامه داد: گاهی حتی پیش آمده که یک پزشک در قالب اجرای طرحی بدون اینکه صلاحدید ‏کشور را در نظر بگیرد و با مراکز تحقیقاتی داخلی هماهنگی کند، با هر مرکز تحقیقاتی در دنیا وارد مذاکره می‌شود و ‏در بررسی یک دارو، نمونه‌های بیمار خود را برای آن مجموعه‌ها ارسال می‌کند، با این کار برای مردم کشورش ‏خطرآفرینی کرده است و البته این کار، خلاف اصول اخلاق پزشکی است‎.‎

عضو هیئت مدیره انجمن بیوتکنولوژی، ژنتیک و ایمنی زیستی ایران گفت: ویژگی‌های ژنتیکی هر شخصی منحصر به ‏فرد است و چنانچه این اطلاعات جمع‌آوری شود و در اختیار افراد ناسالم قرار بگیرد، آنها می‌توانند ‏میکروارگانیسم‌ها، عوامل عفونی و عوامل بیما‌زایی را طراحی کنند به طوریکه جامعه هدف قابلیت مقابله و ‏پاسخگویی در برابر آن عامل مهاجم پاتولوژیک را نداشته باشد‎.‎

وی با بیان اینکه تا به حال برخوردی با این موارد صورت نگرفته، این خلاف روشن، امری بسیار طبیعی تلقی شده ‏است، گفت: اما در دنیا این موضوع تابع "اخلاق پزشکی" است و یک فرد می‌تواند اجازه ندهد هرگونه تستی بر روی ‏وی انجام شود و اگر قرار است محققی هم تستی را انجام دهد، بر مبنای فرم اخذ رضایت آگاهانه از بیمار فرد را کاملاً ‏توجیه کند که از نمونه‌های تست وی قرار است چه استفاده‌هایی بشود‎.‎

تولایی با ابراز شگفتی از اینکه فضای مجازی اعلام می‌کند که هر کسی می‌تواند یک نمونه بیولوژیک خود را به ‏یک مرکز تحقیقاتی بفرستد، خاطرنشان کرد: «جاسوسی ژنتیکی» هدف اصلی این مراکز است به ویژه یک مرکز تحقیقاتی که در ‏بریتانیا مستقر است. این مراکز در نظر دارند که اعمال خطر آفرین این‌چنینی را انجام دهند و رسانه‌ها هم باید هوشیار ‏بوده و ریشه این اطلاع‌رسانی را در شبکه‌های اجتماعی شناسایی کنند و به مراجع ذیربط اطلاع دهند

***کلید نابودی نسل ایرانی

"دکتر ابوالحسن شاهزاده فاضلی” رئیس "مرکز ملی ذخایر ژنتیکی و زیستی” کشوردراین خصوص میگوید: ذخایر ژنتیکی مثل اعضای بدن است که همه ما از آن برخوردار هستیم، اما زمانی از وجودشان آگاه می‌شویم که آنها را از دست بدهیم یا دچار مشکل شویم. ما در جامعه بطور دائم در حال استفاده از ذخایر ژنتیکی هستیم. اگر یکی از این‌ها دچار انقراض شود و یا تغییر فرم بدهد آنگاه متوجه اهمیتش می‌شویم. ذخایر و منابع ژنتیکی را می‌توان «گنج‌های حیات» نامید.

وی درباره جمع‌آوری نمونه زیستی از سطح شهر با تحریک مشاهیر هنری و ورزشی به بهانه کمک به درمان بیماران سرطانی هم گفت:

آن سوآپی (وسیله نمونه گیری به شکل گوش پاک کن) که از داخل دهان می‌گیرند تعدادی از سلولها را به خود جذب می‌کند که بعدا می‌توانند DNA این سلول‌ها را با کیت‌های مخصوص استخراج کنند. مجموعه‌هایی که می‌خواهند بانک DNA از تمام نژادهای کشور ما فراهم نمایند، پشت پرده ترویج این مسیرها هستند. هر تحقیقی که قرار است راجع به انسان، استعدادش برای بیماری‌ها و وجود بیماریهای ژنتیکی و غیرژنتیکی، نقاط قوت و ضعف وی و تولید داروها و محصولاتی برای بهبود یا تحت الشعاع قراردادن او انجام شود، با دسترسی به DNA آن نژادهای جمعیتی میسر می‌شود. یعنی به عنوان مثال پایش می‌کنند و متوجه می‌شوند که DNA جمعیت ایران از نظر هفده یا هجده نژاد مختلف آن، چه ویژگی‌هایی دارد. حال می‌توانند محصول غذایی یا دارویی طراحی کنند که روی نژاد ایرانی اثر بگذارد اما روی نژاد اسرائیلی اثر نگذارد، یا اینکه در نژاد ما ناباروری یا سرطان ایجاد کند اما در نژاد دیگر، به دلیل تفاوت‌هایی که نسبت به ما دارد و آن قسمت در آنها مقاوم است و در ما مقاوم نیست، اثر نداشته باشد. این کاری خلاف قانون است که کشوری بدون اجازه به اطلاعات ژنتیکی مردم کشور دیگر دسترسی پیدا کند. اگر هدف، کمک به بیماران سرطانی است، باید کاملا مبتنی بر «کمیته اخلاق» باشد، یعنی بیماران از فرایندی که بر روی نمونه آنها صورت می‌گیرد و «هویت تیم پزشکی» مطلع باشند و قاعدتا باید در این مسئله وزارت بهداشت یا پژوهشگاه‌هایی که از وزات بهداشت مجوز دارند متولیان امر باشند.

وی  این کاررا نوعی سرقت زیستی دانست و درادامه خاطرنشان کرد:ممکن است بسیاری از امکانات و تکنولو‌ژی‌ها را یک یا دو دهه بعد متوجه بشویم. مثل ویروس‌هایی که ناگهان در جامعه منتشر می‌شود و بعد ملاحظه می‌کنید که بلافاصله تنها همان کشورها هستند که انبارهایشان پر از واکسن هاست که آن را به قیمت میلیاردها دلار به کشورهای قربانی می‌فروشند. این توهم نیست بلکه واقعیت است! تولید ویروس‌هایی که در آزمایشگاه‌های آنها رخ می‌دهد، وارد جامعه شده و روی انسان‌ها، گیاهان و دامها اثر می‌گذارد و همان‌طور که پس از تولید ویروس‌های کامپیوتری، بلافاصله نرم افزار ویروس‌کش برای فروش عرضه می‌شود؛ در حوزه‌های انسانی، گیاهی و جانوری هم به همین صورت است. لذا منافع اقتصادی بسیاری از کشورها در این کار است. به کار گیری تکنیک‌های ژنتیکی در بحث تولید مواد غذایی که برای بشر بیماری زا باشند، امر مسلمی است اما اینکه این مواد تا به حال وارد کشور ما شده است یا خیر، محل سوال است. باید توانمندی کشور در شناسایی و ردیابی این محصولات بالا رود.

دکتر شاهزاده فاضلی یاد اورشد : منتها باید ابزارها و متخصصین ژنتیک این حوزه را بررسی کنند. این مسئله نیازمند آن است که به "ژنوم کامل نرمال" دسترسی داشته باشد و این مواد تغییر یافته مقایسه شده و آنگاه بررسی شود که این تغییرات ممکن است چه جهشی را به دنبال خود در جمعیت ایجاد کند. این جهش ممکن است در آینده به انقراض نسلها یا افزایش یک بیماری خاص بیانجامد. در خبرها بود که گرانترین داروی دنیا برای یک دوره درمانی یک و دو دهم میلیون یورو هزینه دارد. وقتی یک بیماری ژنتیکی باشد چون این ژن در تمام سلول‌های بدن وجود دارد، با مصرف این دارو تغییر در تمام سلول‌های بدن اتفاق می‌افتد و بهبود پیدا می‌شود. لذا "مواردی" وجود دارد که بتواند "در تمام سلول‌های بدن" تغییر ژنتیکی بوجود آورد که در مورد این دارو تغییر وضعیت بد به خوب مدنظر است، ولی آشکار است که امکان مهندسی تغییرات، در جهت خوب به بد هم وجود دارد.

وی تصریح میکند : مردم باید بدانند که قرار دادن نمونه خون یا نمونه‌هایی از بدن که حاوی اطلاعات ژنتیکی است به مراجعی خارج از کشور، چه عواقب خطرناکی به دنبال دارد. همان‌طور که تصور خیراندیشی برای رفع بیماری‌ها دارند، لازم است بدانند که اگر این نمونه‌ها در اختیار موسساتی قرار بگیرد که می‌خواهند به اطلاعات ژنتیکی این مردم دسترسی پیدا کنند تا از آن در جهت ایجاد بیماریهایی که نژاد ما نسبت به آن حساس‌تر است، استفاده نمایند، یک قدم در راستای نابودی نسل و نژاد ایرانی پیشرفته‌اند! در این موارد مردم باید حتما برای ارائه دادن نمونه‌های ژنتیکی براساس سازوکارها و مراکزی که در جامعه مسئولیت دارند عمل کنند و خروج هر نمونه زیستی، چه نمونه انسانی و چه گیاهی و چه نمونه میکروبی از کشور بدون در نظر گرفتن تمهیدات لازم می‌تواند در جهت لطمه به منافع و امنیت ملی باشد.

 این مقام علمی کشورمان تاکید میکند : وقتی مردم از منافع و ارزش ذخایر ژنتیکی که به راحتی در کنار آنها پایمال شده و از بین می‌رود مطلع شوند، آنگاه در جهت حفظ آن تلاش خواهند کرد. آیا هیچ اسرائیلی اجازه می‌دهد از او نمونه گرفته و به کشور دیگری ببرند؟ در صورتی که در اسرائیل بانک‌های ژنتیکی از نژادهای مختلف منطقه را تهیه کرده‌اند که برای تحقیقات خود در زمینه جمعیت‌های منطقه به آنها دسترسی دارند، در حالی که هیچ کس نمی‌تواند از آنها نمونه بگیرد!

***قانونی برای حفظ ذخایر ژنتیک نداریم

رییس کارگروه ذخایر ژنتیکی و زیستی تصریح کرد: پیش نویس اساسنامه ایجاد مرکز ملی مدیریت ذخایر ژنتیکی تهیه و پس از بررسی‌های متعدد توسط معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری به شورای عالی انقلاب فرهنگی ارسال شده است.

دکتر جواد مظفری، رییس کارگروه ذخایر ژنتیکی و زیستی ستاد توسعه زیست فناوری معاونت علمی، هدف از تشکیل کارگروه ذخایر ژنتیکی و زیستی را هماهنگی و مدیریت یکپارچه ذخایر ژنتیکی کشور عنوان و اظهار کرد: با این هدف بر اساس ماده 12 قانون تشکیل ستاد توسعه زیست فناوری مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی تشکیل شده است.

به گفته وی، ذخایر ژنتیکی ماده محوری محصولات کشاورزی، دارویی و غذایی است و آنتی بیوتیک ها، سویه سرم ها بذرها و غیره همه از منبع ژنتیکی استفاده کرده و بر همین اساس تولید می شوند.

مظفری با اشاره به غنی بودن ایران از نظر ذخایر ژنتیکی، اظهار کرد: ایران پشتوانه خوبی برای بهره برداری از ذخایر ژنتیکی دارد و از این نظر شرایط بسیار مناسبی داریم ولی متاسفانه از این ذخایر به خوبی استفاده نمی شود.

وی بیان کرد: کشورهایی که این ذخایر ژنتیکی را ندارند به دنبال کسب آن هستند و امروزه در دنیا به این اعتقاد رسیده اند که ذخایر ژنتیکی از منابع طلا و نفت هم ارزشمندتر بوده و باید برنامه ای برای حفظ و کسب این نوع ذخایر داشته باشند.

مظفری عدم وجود قانون درست در زمینه حفاظت از ذخایر ژنتیکی در کشور را عامل اصلی به سرقت و تارج رفتن این منابع از کشور دانست و تصویب قانونی جامع در این زمینه را ضروری عنوان کرد.

وی افزود: طبق کنوانسیون تنوع زیستی مصوب سال 1990 که از سال 1993 اجرایی شد، منابع ژنتیکی هر کشوری جزء اموال هر کشور محسوب می شود و هیچ کشوری حق استفاده از این منابع را ندارد اما چون در ایران قانون مصوبی در این زمینه نداریم به راحتی منابع عظیم ژنتیکی مورد بهره برداری غیرمجاز افراد شده و سر از دیگر کشورها در می آورند.

رییس کارگروه ذخایر ژنتیکی و زیستی با ابراز تاسف از به تاراج رفتن این منابع از کشور، گفت: به دلیل خروج بی حساب منابع ژنتیکی از کشور در حال حاضر آمریکا بزرگترین رقیب ایران در بازار پسته جهان شده است در حالیکه این محصول بومی ایران بوده و ربطی به کشور امریکا ندارد همچنین بزرگترین باغ انار دنیا در کالیفرنیا وجود دارد که این منبع ژنتیکی نیز بومی ایران بوده است.

***حفاظت از منابع ژنتیکی

شاید درهمین راستا بود که همین چند وقت قبل رییس‌جمهور لایحه «حفاظت و بهره‌برداری از منابع ژنتیکی» را برای طی تشریفات قانونی تقدیم مجلس شورای اسلامی کرد.

در مقدمه توجیهی این لایحه آمده است: با توجه به تنوع منابع ژنتیکی در کشور و عدم انسجام مدیریت در نحوه دسترسی، بهره برداری و صیانت از آن‌ها و نیز عدم تعیین مالکیت معنوی و ضمانت اجرای لازم برای حفاظت از منابع ژنتیکی کشاورزی و همچنین ضرورت رعایت کنوانسیون‌ها و پروتکل بین‌المللی مربوط به منابع ژنتیکی کشاورزی، هیأت وزیران «لایحه حفاظت و بهره برداری از منابع ژنتیکی» را به تصویب رسانده است.

بر اساس ماده 2 این لایحه منابع ژنتیکی که در زیستگاه‌های اصلی یا در مجموعه‌های خارج از زیستگاه اصلی واقع در قلمرو سرزمینی وحاکمیت ملی جمهوری اسلامی ایران وجود داشته باشد و یا آن دسته از منابع ژنتیکی که منشا ایرانی داشته و در مراکز دولتی ویا غیر دولتی خارج از کشورنگهداری می‌شوند وهمچنین اطلاعات و دانش سنتی مربوط به منابع ژنتیکی، اموال عمومی محسوب شده وبر اساس مفاد این قانون قابل دسترسی وبهره‌برداری می‌باشند.

در ماده3 این لایحه آمده است: در اجرای مفاد این قانون وزارتخانه‌های جهاد کشاورزی و بهداشت درمان وآموزش پزشکی و سازمان حفاظت محیط زیست موظفند بدون گسترش ساختار تشکیلاتی وبا تجمیع تمامی واحدهای سازمانی که در ذیل احکام این قانون قرار می‌گیرند ساختاری مستقل ومتناسب تا سطح معاون بالاترین مقام مسئول دستگاه و با رعایت قوانین و مقررات مربوط تاسیس و حسب مورد به ترتیب امور منابه ژنتیکی کشاورزی (اعم از حفاظت از ذخائر ژنتیکی وبانک ژن در محدوده امور مربوط به کشاورزی، باغبانی، جنگل، مرتع، بیابان،شیلات،دام، طیور، زنبورداری، وخوراک دام وطیورو بیماری‌ها وآفات مرتبط با این موارد) منابع ژنتیکی اختصاصی پزشکی انسانی ومنابع ژنتیکی حیات وحش را مدیریت نمایند

همچنین در ماده 4 این لایحه به تشکیل شورای هماهنگی منابع ژنتیکی کشور مرکب از وزرای جهاد کشاورزی، بهداشت درمان وآموزش پزشکی، علوم تحقیقات وفناوری، صنعت،معدن وتجارت، دادگستری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، معاون علمی وفناوری رئیس جمهور و رئیس جهاد دانشگاهی اشاره شده است.

در ماده 6 این لایحه نیز آمده است:دسترسی به منابع ژنتیکی وبهره برداری از آن تابع آیین نامه اجرایی ضوابط دسترسی ونحوه بهره برداری ژنتیکی است که با مسئولیت وزارت جهاد کشاورزی وبا همکاری وزارتخانه های بهداشت درمان وآموزش پزشکی، علوم تحقیقات وفناروی وسازمان حفاظت وحیط زیست و جهاد دانشگاهی ظرف مدت سه ماه از تاریخ لازم الاجرا شدن این قانون تهیه وبه تصویب هیئت وزیران می رسد.

بر اساس ماده 8 هم دسترسی وبهره برداری ژنتیکی بدون رعایت آیین نامه اجرایی موضوع ماده 6 وصادرات وخارج ساختن منابع ژنتیکی به منظور دسترسی وبهره برداری از منابع ژنتیکی بدون مجوز نهاد متولی مربوط به ترتیب مستوجب یک یا چند نوع از مجازات های تعزیزی درجه 5و6 قانون مجازات اسلامی است.